Ana, Biz Menggü Epsuslinimiz

Nurmuhemmet Yasin Örkishi

 

Ana bir derex, uning méhri bizning rohimizgha yiltiz tartqan. Uning yiltizi chirmashqan herqandaq bir roh menggü yashirip turidu. U küylirimizning menggülük témisi, shunga biz uni eng aliy éhtiram ichide uluqlaymiz, meng’gü uning méhrlik quchaqliri arisida külümsireymiz. Shunga hemmimizning uning aldida méhri-muhebbet qerzimiz bar, hemmizning uning üchün wapadarliq körsütüsh mejburyitimiz bar. Shu seweptin hemmizning wapadar bala, küyümchan perzent bolghumiz kélidu. Kichikimizdin bashlapla hemmizning qelbide anamning halidin obdan xewer alimen deydighan idiye lawildap turidu. Lékin eshu ot meng’gü heqiqi yalqun'gha aylinalmay ötüp kétidu.Qelbimizge sinchilap qarap baqsaq andin özimizning gerche wapadar perzent bolghumiz bolsimu, lékin wapadar perzent bolalmighanliqimizni bayqaymiz. Wapadarliqni yetküzidighan peyitlerde haman bir ish, haman bir sewep yolimizni tosup qoyghan bolidu.

 

Mesilen:dostlar bilen bir waqliq isil ghizada birge bolghanda uningdin ana bilen teng behriman bolushni oylisaqmu, lékin dostlarni tashlap kételmeymiz. Netijide bundaq ishlar tekrarliniwérip bara-bara bundaq waqitlarda anini oylimaydighan bolup kitimiz. Belkim shu chaghda animiz qoshnisining öyidin köktat tilep chiqiwatqan bolishi mumkin. Belkim animiz yene alla qandaq muhtajliq ichide qisilip qalghan bolushi mumkin.

  Bezide animizning kiyiwalghan kiyimining birqanche yil bolghanliqni, uning eshu kiyim bilen dostlargha körünüshi biz üchün uyatliq ishtek tuyulidu. Lékin bir qur yéngi kiyim élip bérish oyigha kelgende yanchuqumizdiki pulning téximu muhim ishi chiqip qalghan bolidu.  Shunga:”Apa kiyiming ejep konirap kétiptu, bashqa kiyiming yoqmu?”-depla qoyimiz, animiz aldimizda xijil bolup turup qalidu. Chünki u balam méni men uni yaxshi körgendek yaxshi küridu. Kiyimimning qandaq bolushi beribir dep qaraydu. Shunga öz perzentining aldida kiyimning kona bulishidin xijil bolmaydu.

 

Lékin biz undaq emes. Uning kona kiyimliri bilen dostlirimizning, xizmetdashlirimizning, tonush-bilishlirimizning aldida körünüshidin xijil bolimiz. Bu tüpeyli bashqilarning: “Anisigha köyünmeydiken.”- diyishidin, öz obrazimizgha noqsan yétishidin qorqimiz. Bezilirimiz uninggha köngül bolüp ayalimizning keymey tashlap quyghan kiyimini kiydürüp qoyimiz. Shuning bilen könglimiz bir az qanaet tapidu. Mana bu bizning yetküzgen atalmish wapadarliqimiz.

  Uning méhri menggü sexsiyetsizdur. U kichik waqtimizda bir ana idi. Chong bolghinimizda öy xizmetchisige aylandi. U bizdin pul telep qilmaydu. Ishni shundaq estayidil qilidu. Nerse-kérek sétiwélip ashqan pulni tiqiwalmaydu. Sey qorighanda göshini ilghap yiwalmaydu. U bolghachqila öyimiz shunche bixeter. Pul we nesre-kéreklerni tashlap quyupmu yütüp kétishidin endishe qilmaymiz. U horun emes, uni qil, buni qil dimisekmu özi tépip qilidu. Ayalimizning soghuq muamilisige uchrisimu bizge zarlanmaydu.Öy xizmetchisidek yamanlimaydu. Maashni östürüp ber dimeydu. Uni xalighan waqitta chaqirip xalighan waqitta ketküziwetsek bulidu. Mana bu bir anining ailidiki obrazi. Mahiyette nurghun kishilerning anisini öyige ekilip wapadarliq yetküzishi emiliyette ularni öy ishigha sélish üchündur: “Anam yashinip qaldi , halidin xewer almisam bolmaydu”- digüchiler heqiqi oylunup baqsa ish mushundaq bolup chiqidu.

  Biz gaz ochaq ishlitiwatqanda animiz yenila otun térip qalawatqan bolidu. Bizning uning is yénip turghan öyige kirgende derhal yénip chiqimiz. Animizning biz üchün körpe sélishqa sozulghan qolliri boshluqta qétip qalidu. “-Ana, nechche qétim didim otun qalimang-dep . U sizning salametlikingizge ziyan qilidu.”

 

Biz shundaq dep kayip qoyimiz, lékin shu chaghda uninggha kümür yaki gaz ekilip bérelmeymiz. Bizning anigha qilidighan ghemxorliqimiz ene shundaq, uni qil , buni qil diyish bilenla cheklinip qalidu. Anining qilghusi yoq emes qilghusi bar, lékin turmush uni shundaq qilalmaydighan halgha chüshürüp qoyghan. Belkim bizningmu qilip bergümiz yoq emes qilip bergümiz bar bolushi mumkin. Lékin turmush biznimu shundaq halgha chüshürüp qoyghan. Qilip bérelmisekmu kérek yoq, ana her halda bizning özige köngül bölginimizdin xoshal. U bizning shundaq digen awazimizni anglashni yaxshi köridu. Qoshnillirigha, bashqilargha bizning özige nahayti köngül bölidighan yaxshi bala bolghanliqimizni söyünüp turup sözlep béridu. Eger qoli qisqa bolmighan bolsa özini héch nersidin qisip qoymaydighanliqini, hilimu halidin yaxshi xewer éliwatqanliqini éytip maxtinidu.

  Mana bu bir ana, u héchqachan balisining namratliqidin nomus qilmaydu. Uni özining ayrilmas bir qismi dep qaraydu. Peqet balilarning namratliqidin, kiyimning koniliqidin, qolining qisqiliqidin nomus qilidu. Hergiz bala ana üchün tamaq etmeydu. Öyge kelse körpe salmaydu. Uning kir-qatlirini yuymaydu. Öylirini tazilap bermeydu. Öz qachisidiki göshni uning qachisigha salmaydu. Hergizmu. . . . Bala nurghun ishlarni anidek oylimaydu. Hergizmu nurghun ishlarni anidek qilmaydu.

Toghra, anining kiyimi, yotqan-körpisi kona, öy ichidin zey purap turidu. Uning gaz ochiqi yoq, öy seremjanlirinimu tashliwetse oghri almaydu. Télévizori rengsiz, uning üstige amburda tolghumisa qanal yötkelmeydu. U yene pixsiq, idiyisi qatmal, yéngi nersilerni sétiwalmaydu. Tokni tijeymen dep axshamlirimu qarangghuda olturidu. Pul tijesh üchün xéli yiraq jaylarghimu méngip baridu. Soda qilghanda daim baha talishidu. Daim erzan nersilerni sétiwalidu. Mana bu bizning nezirimizdiki ana, uni chüshenmek heqiqeten tes.

   Ana heqiqeten bizge yitishelmidi, jemiyetning keynide qaldi. Uni bir tirik asare-etiqe disekmu bolidu. Lékin oylap baqsaq buningmu özige chushluq sewepliri bar, eslide eshu kona öy biz tughulghan, chong bolghan öyimiz idi, kéyin biz shu öyde toy qilduq, oy tuttuq, u chaghda bu öy bizge kona tuyulmaytti. Kéyin bizge yéngi öy sélip bérip bölek qilip qoydi. Eshu kona öy saymanliri, télévizor yéngi öyimizge yötkeldi. Bu chaghda bu nersiler zamanning aldida idi. Hetta biz eshu nersiler bilen qurdashlirimizning aldida béshimizni üstün tutup, meydimizni kötürüp yürgentuq. Kéyin zaman tereqqi qildi. Kona jabduqlarning ornigha yéngi nersilerni sétiwalduq. Bu nesriler qoyidighan yer yoq yene animizning öyge yötkeldi. Bizning öyimizdiki seremjanlar nechche qétim yéngilandi. Emma animizning bolsa shu péti turdi. Elwette bizning turmushimizgha maslashmighan bir qisim buyumlarni animizgha bergen bolduq, . Shuning bilen wapadarliq, köyümchanliqimiz bir az qanaet tapqandek boldi. Emma shunisi semimizde bolsunki bizning bergenlirimiz hergizmu öz xahishimiz bilen bolghan emes. Uning hemmisi bizning ihtiyajimiz chüshmeydighan nersilerdur. Shunga biz uni ikkilenmey bériwettuq. Mushundadq ishlar tüpeyli biz turmushta anigha ghemxorluq qilishimiz kemdek, uninggha nurghun ishlarni qilip birishimiz kérektek hés qilimiz, dawamliq baliliq qerzige boghulup yashaymiz. Shunga dawamliq wapadar, köyümchan bala bolushni oylaymiz. Emma uni menggü yetküzüp bolalmaymiz,

  Elwette, bundaq bolishida bizningmu özimizge chushluq seweplirimiz özimizge yarisha qiyinchiliqimiz bar. Yash waqtimiz xizmet, öy tutush helekchiliki bilen aldirash ötüp ketti. Kéyin baliliq bolduq. Nurghun zihnimz, iqtisad we waqtimiz uninggha serip bolup tügidi. Yene ailining herxil ishlirinimu orunlashturmisaq bolmidi, hesh-pesh digüche ottura yashqa bérip qalduq. Jismani we rohi jehettin harghinliq yetti. Emdilikte anining halidin xewer alghudek bolghanda qelbimiz nurghun ökünüsh bilen toldi. Özimizning heqiqi bir köyümchan bala bolalmighanliqimizni azap ichide hés qilduq. Emdi qarisaq animizning yéshi bir yerge barghan . U artuqche nersilerge hewes qilmaydu. Burunqidek addi ötken hayatigha qana’et qilidu. Isil nersilerni élip bersek uni newrisige béridu. Yéngi kiyimlerni qorunup kiygili unimaydu. Öz öyimizge yandurup chiqayli yaki yéngi öy sélip bireyli disek unimaydu. Astigha körpe salsaq uni qayriwitip yerde olturidu. Bu ishlar biz yash waqtimizda qurbimiz yetmey qilalmighan ishlar idi. Emdi qilghudek bolghanda anining yéshi bir yerge bérip qaldi. Belkim az kün ötmey biz bilen xoshlushup kétip qélishi mumkin.

  Shundaq, nurghun anilar shundaq, japa musheqqetlik künlerde perzentliri bilen Birge bolup uning rahitini küridighan chaghda ün-tinsiz kétip qalidu. Bu chaghdiki ökünüsh qelbimizge sighmaydu. Bizni menggü ökündüridü. Chünki uni élip ketken késel bizni qatargha qoshush jeryanida peyda bolghan. Shu chaghda uninggha köngül böleligen bolsaq, waqtida dawalitalighan bolsaq , belkim u bir nechche yil artuq ömür körgen bolatti. Lékin u bu chaghda saqtekla yürgen, aghriq azabi qiynap tursimu aldimizda külüp turghan, bizning xoshliqimizgha tesir yétip qélishidin ensirep késilini bizge éyitmighan idi. Nurghun anilar mana mushundaq sewepler tupeyli biz bilen ün-tinsiz xoshlushup kétip qalidu. Biz shu chaghlarda köz yashlirimizni töküp turup:”Anamgha yaxshi qariyalmidim, halidin yaxshi xewer alalmidim”- dep hesretlinishimiz mumkin. Buningdin herqandaq bir kishi tesirlenmey qalmaydu. Bizni aqköngül, wapadar, köyümchanken dep baha biridu. Bundaq bolushi hemme ademning anisi bar, ularning hemmisi oxshashla ana méhrige chömülgen, shunga ana üchün tökülgen köz yash herqandaq bir qelibni éritmey qalmaydu. Lékin biz özimizni heqiqi aqköngül, wapadar diyelemduq? Belkim undaq diyelmeslikimiz mumkin. Chünki aqköngül, wapadarliqimiz özimizge ayan. Bizning eyni waqitta bir qur yéngi kiyimge elwette qurbimiz yétetti. Lékin éshincha pulimizni yene zörür ishlargha ishlitimiz dep saqlap quyup animizgha ayalimizning ashqan kiyimini kiygüzüp qoyduq. Uni otun qalatmay gaz ochaq élip bireleyttuq. Lékin undaq qilmiduq. Anam gaz ochaqni ishlittelmeydu dep qariduq. Özimizning yéngi télévizorini uningkige almashturup qoyalmiduq. Öz öyimizning seremjanlirini uning kona seremjanlirining ornigha toxtutup quyalmiduq. Uning dimi siqilghan, béli aghrighan, anche-munche saqsiz bolup qalghan chaghlirida yétilep apirip doxturgha körsitelmiduq. Bu tamamen biz qilalaydighan, qolimizdin kélidighan ishlar idi. Lékin biz undaq qilalmiduq, qisqisi biz öz éhtiyajimizdin kéchelmiduq. Shunga kishiler: “Biz animizgha yüz kélelmeymiz”- dep öküniwatqan peytte bizge aqköngül dep baha berse biz yenila qelbimizde azapliniwerduq. Heqiqeten shundaq boldi. Meyli kishiler nime dep baha bermisun, biz özimizning shexsiyetchilikini ana hem özimiz aldida menggü yoshuralmaymiz.

  Ana - bu dunyaning méhmini. Ularning qedimi bu dunya bilen u dunyaning utturisida qatnap yüriydu. Belkim bir nechche kündin kéyin biz uning ulughwar izlirini körelmeslikimiz mumkin. U biz bilen ün-tinsiz widaliship kétip qélishi mumkin. Shunga azraqla imkaniyitimiz bolsa uning haligha yétip qoyayli, uning qoraydek oruq qollirini qelbimizge basayli. Mana mushu qollar dunyani yaratqan, u bizge özining sansiz jebru-japaliq musapisi heqqide sözlep biridu. Uning yüzliridiki torlashqan qoruq izigha nezer salayli, uninggha nurghunlighan süküt, telep, iltijalar yoshurun'ghan, u qoruqlar hergizmu yillarning emes, belki bizning anining hayatigha qaldurghan yaldamimiz, biz hayatimizdiki jebru-japalarni anining yüzige gül qilip chektuq. Uning qadaq basqan putlirini siylap baqayli. U yerde turmush yollirining sansizlighan egiri–toqay sizqchilliri qalghan. Yigilep kichikkine qalghan giganit muskullirini tutup baqayli, belkim biz mushu chaghda köz yashlirimizni toxtutiwalalmighan halda anining uluq obrazi aldida tizlinishimiz mumkin. Mushu chaghdila özimizning qanchilik musheqqet ichide chong bolghanliqimizni bilelishimiz mumkin.

 

Mushu maqalini oqup bolupla shundaq qilayli. Ana üchün qilalmighan nurghun ishlirimizni hazirdin bashlap qilayli. Qelbimiz téximu zor ökünüshlerdin xali bolsun. Özimizni nurghun epsuslinishlar ichidin qayturup kéleyli.

Ana, biz sizning issiq quchaqliringiz ichide turup xijilliq ichide siz üchün qilip bérelmigen nurghunlighan ishlirimiz üchün epsuslinimiz.

 
Aptor Sherqiy Türkistan Qeshqer Maralbéshi Nahiyisidin. Tajawuzchilargha qarshi pikir qilghini üchün qolgha élinip 10 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan.

 

Bu eser 2004-Yili Sherqiy Türkistanda élan qilin'ghan.